เจาะลึกพัฒนาการแม่พิมพ์ พระสมเด็จวัดระฆังฯ พิมพ์ใหญ่ มหาจักรพรรดิแห่งพระเครื่อง
ย้อนรอยประวัติศาสตร์การออกแบบแม่พิมพ์พระสมเด็จวัดระฆังโฆสิตาราม จากพิมพ์ฐานแซมสู่พิมพ์ใหญ่สุดยอดพุทธศิลป์
ภาพประกอบจากคลังภาพสต็อก ไม่ใช่ภาพจากเหตุการณ์จริง
- พระสมเด็จฯ พิมพ์ฐานแซมเป็นพิมพ์แรก ใช้พระพุทธสิหิงค์เป็นแม่แบบ
- พิมพ์เกศบัวตูมและพิมพ์เจดีย์ได้แรงบันดาลใจจากองค์พระแก้วมรกต
- พิมพ์ใหญ่คือจุดตัดที่ลงตัวระหว่างพุทธศิลป์โบราณและทัศนียภาพตะวันตก
- อาจารย์ประกิต หลิมสกุล แบ่งพิมพ์ใหญ่ออกเป็น 6 พิมพ์ย่อยตามแนวทางตรียัมปวาย
เบื้องหลังความนิยมสูงสุดของพระสมเด็จวัดระฆังฯ พิมพ์ใหญ่ คือการออกแบบพิมพ์ทรงที่งดงามลงตัวที่สุด จนได้รับการยกย่องว่าเป็นมหาจักรพรรดิแห่งพระเครื่อง ทฤษฎีการคลี่คลายทางพิมพ์ทรงระบุว่า ช่างทองหลวงเริ่มต้นแกะแม่พิมพ์กลุ่มฐานแซมเป็นพิมพ์แรก โดยใช้พระพุทธสิหิงค์เป็นแม่แบบ และได้รับอิทธิพลจากพระสมเด็จวัดเกศไชโย ลักษณะเด่นคือขัดสมาธิเพชรและฐานชลูดลอยตัว มักพบมวลสารมากและแบ่งเป็น 4 พิมพ์ย่อย
จากนั้นจึงพัฒนามาสู่กลุ่มพิมพ์ทรงเกศบัวตูมและพิมพ์ทรงเจดีย์ ซึ่งแกะอย่างประณีตโดยใช้ องค์พระแก้วมรกต เป็นแม่แบบ มีลักษณะล่ำสัน ทรงเครื่องฤดูฝน พิมพ์เกศบัวตูมมีความสมมาตรสูงแบ่งเป็น 2 พิมพ์ย่อย ส่วนพิมพ์เจดีย์ใช้เทคนิคทัศนียภาพและแบ่งเป็น 5 พิมพ์ย่อย โดยมีองค์โด่งดังคือองค์เจ๊แจ๋ว
ภาพประกอบจากคลังภาพสต็อก ไม่ใช่ภาพจากเหตุการณ์จริง
การนำแนวคิดเรื่องทัศนียภาพหรือPerspectiveแบบตะวันตกมาผสมผสานในงานพุทธศิลป์ไทยยุคกรุงรัตนโกสินทร์ ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้องค์พระมีความเคลื่อนไหวและมิติมุมมองสมจริงยิ่งขึ้น ไม่แบนราบเหมือนงานศิลปะโบราณทั่วไป สะท้อนถึงวิสัยทัศน์ของช่างทองหลวงที่เปิดรับวิทยาการสมัยใหม่
พัฒนาการดำเนินต่อมายัง พระสมเด็จพิมพ์ทรงใหญ่ ซึ่งเป็นพิมพ์มาตรฐานสุดท้ายของการออกแบบอย่างเป็นทางการ เป็นการผสมผสานพุทธศิลป์ล้านนา สุโขทัย และอู่ทอง เข้ากับความรู้สมัยใหม่ของช่างทองหลวง เกิดเป็นเอกลักษณ์ความไม่สมมาตร ตะแคงขวาเล็กน้อย และเส้นกรอบบังคับพิมพ์วิ่งชนข้อศอก
"ถึงแม้จะมีบล็อกแม่พิมพ์สร้างออกมาหลายบล็อก แต่การแกะแม่พิมพ์ในทุกบล็อกของช่างนั้นกลับมีความเคร่งครัดต่อรูปแบบพิมพ์ทรงเป็นอย่างมาก"
ศาสตร์แห่งพระสมเด็จ
นิรนามได้แบ่งพระสมเด็จวัดระฆังฯ พิมพ์ใหญ่ออกเป็น 4 แบบหลัก ได้แก่:
- พิมพ์พระประธาน
- พิมพ์อกวี
- พิมพ์อกกระบอก
- พิมพ์เกศทะลุซุ้ม
อาจารย์ประกิต หลิมสกุล หรือพลายชุมพล ได้แบ่งพิมพ์ใหญ่ออกเป็น 6 พิมพ์ย่อย ได้แก่ พิมพ์เขื่อง พิมพ์โปร่ง พิมพ์ชะลูด พิมพ์ป้อม พิมพ์สันทัด และพิมพ์ย่อม อ้างอิงตามแนวทางของตรียัมปวาย พระสมเด็จวัดระฆังฯ พิมพ์ใหญ่จึงเป็นงานศิลปกรรมชั้นครูที่ทรงคุณค่าสูงสุด
ที่มา:
พบข้อมูลผิดพลาดในบทความนี้? แจ้งปัญหาบทความนี้
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น