รู้เท่าทันบาดแผลทางใจ เทียบ 2 วิธีรับมือหลังเหตุรุนแรงที่ส่งผลต่างกันสิ้นเชิง

เมื่อต้องเผชิญกับสถานการณ์วิกฤต ความสูญเสีย หรือเหตุการณ์รุนแรงที่กระทบกระเทือนจิตใจอย่างรุนแรง ปฏิกิริยาของมนุษย์ในการเยียวยาตนเองและคนรอบข้างมักปรากฏในหลากหลายรูปแบบ ทว่าแนวทางที่พบได้บ่อยที่สุดสองวิธีซึ่งมักถูกเลือกใช้โดยขาดความระมัดระวัง คือ การพยายามบังคับให้ลืม และการรับฟังอย่างเข้าใจ

แม้จุดเริ่มต้นของทั้งสองแนวทางนี้จะมาจากเจตนาดีที่อยากเห็นผู้เจ็บปวดพ้นจากความทุกข์โดยเร็ว แต่ในมุมมองทางจิตวิทยา วิธีการทั้งคู่กลับสร้างผลลัพธ์ต่อกระบวนการฟื้นฟูสภาพจิตใจที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง

คำพูดคุ้นหูอย่างเช่น การบอกให้ปล่อยมันไปหรือพยายามลืมเรื่องร้ายๆ เสีย เป็นคำแนะนำที่มักได้ยินเสมอเมื่อมีใครต้องเผชิญเรื่องสะเทือนใจ ถึงกระนั้น นักจิตวิทยาและผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตชี้ว่า การพยายามบังคับตนเองหรือผู้อื่นให้ลืมเลือนมักส่งผลให้เกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า Emotional Suppression หรือการกดทับอารมณ์

กรมสุขภาพจิต ระบุว่า การเก็บความรู้สึกสะเทือนใจไว้ไม่ได้ทำให้ความทรงจำนั้นเลือนหายไปจริง แต่เป็นการผลักดันทั้งความทรงจำและอารมณ์เชิงลบให้ดิ่งลงสู่ระดับจิตใต้สำนึก ซึ่งอาจก่อให้เกิดผลเสียในระยะยาวดังนี้:

• เกิดภาวะ Rebound Effect เมื่อยิ่งพยายามลืม จิตใต้สำนึกยิ่งจดจ่อทำให้นึกถึงเหตุการณ์นั้นบ่อยครั้งขึ้นโดยไม่ได้ตั้งใจ
• อาการทางกายไม่ทราบสาเหตุ ความเครียดที่ถูกกดทับอาจแสดงออกผ่านอาการนอนไม่หลับ ฝันร้าย ปวดศีรษะเรื้อรัง หรือแน่นหน้าอก
• เสี่ยงต่อการเกิด PTSD หากไม่ประมวลผลความรู้สึกอย่างถูกวิธีอาจพัฒนาไปสู่ภาวะเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจหรือ Post-Traumatic Stress Disorder

ภาพประกอบจากคลังภาพสต็อก ไม่ใช่ภาพจากเหตุการณ์จริง

ในทางตรงกันข้าม แนวทางที่สองอย่าง การรับฟังอย่างเข้าใจ หรือ Empathetic Listening ถือเป็นหัวใจสำคัญของกระบวนการปฐมพยาบาลทางจิตใจ หรือ Psychological First Aid ตามหลักการขององค์การอนามัยโลก หรือ WHO