modes of habitation: บทเรียนการอยู่อาศัยที่เปลี่ยนไป

โซเฟีย เลคกา แองเจโลปูลู (Sofia Lekka Angelopoulou) ได้เปิดโปรเจกต์ MODES OF HABITATION ด้วยคำถามที่ชวนคิดว่า บ้านคือสถานที่ที่เราฝึกฝนจำลองโลกที่อยากสร้างขึ้นในแบบย่อส่วนก่อนจะลงมือสร้างจริงหรือไม่ ตลอดหลายสัปดาห์ต่อมา คำถามนี้ขยายขอบเขตกว้างขึ้น โดยมองบ้านในฐานะสนามทดลองความสบายและความอึดอัด ความสันโดษและการอยู่ร่วมกัน ความถาวรและความเปลี่ยนแปลง ตลอดจนประสิทธิภาพและความสุข พื้นที่ที่เราอาศัยอยู่ทำหน้าที่เป็นผู้มีส่วนร่วมในชีวิตประจำวันอย่างแท้จริง

เมื่อเนื้อหาขยายจากห้องครัวและหลุมสนทนา ไปสู่บ้านใต้ดิน หอพักอาศัย และผังเมือง ความคิดที่ว่าการอยู่อาศัยไม่ใช่เรื่องของผนัง 4 ด้านอีกต่อไปก็เด่นชัดขึ้น มันขยายไปถึงภูมิทัศน์ โครงสร้างพื้นฐาน สายพันธุ์อื่นๆ ที่แชร์อาคารร่วมกัน และปัจจัยทางเศรษฐกิจ ต่อไปนี้คือบทเรียนสำคัญที่โปรเจกต์เหล่านี้สะท้อนให้เห็น

ภาพประกอบจากคลังภาพสต็อก ไม่ใช่ภาพจากเหตุการณ์จริง

ผลงานของ ชูซาคุ อาราคาวา (Shusaku Arakawa) และ มาเดอลีน กินส์ (Madeline Gins) อย่าง Bioscleave House ได้ท้าทายความสบายแบบเดิมๆ โดยทำพื้นให้ขรุขระไม่เท่ากัน ลดระดับห้องครัวลงตรงกลาง และติดตั้งเสาไว้ทั่วห้องเพื่อให้ผู้อยู่อาศัยต้องรักษาสมดุลตลอดเวลา พวกเขาเชื่อว่าบ้านควรป้องกันไม่ให้ร่างกายชินชา เพื่อให้ผู้อาศัยตื่นตัวผ่านการปรับตัวทางกายภาพกับสิ่งรอบตัวอย่างต่อเนื่อง

ในขณะเดียวกัน หอคอยนากากินแคปซูล (Nakagin Capsule Tower) ในโตเกียว ผลงานของ คิโช คูโรคาว่า (Kisho Kurokawa) ซึ่งสร้างขึ้นระหว่างปี 1970-1972 ประกอบด้วยแคปซูลสำเร็จรูป 140 ยูนิตที่ติดอยู่กับแกนคอนกรีตถาวร โดยคาดว่าจะสามารถถอดเปลี่ยนได้ตามยุคสมัยที่เปลี่ยนไป แต่ในความเป็นจริง โครงสร้างความเป็นเจ้าของ การบำรุงรักษา และปัญหาโครงสร้างพื้นฐานทำให้ตึกไม่สามารถปรับเปลี่ยนได้ตามที่คิด จนกระทั่งถูกรื้อถอนในปี 2022 ซึ่งแสดงให้เห็นว่าระบบแยกส่วน (modularity) จะปรับตัวได้ก็ต่อเมื่อระบบเศรษฐกิจและสังคมรอบข้างเอื้ออำนวยเช่นกัน

ที่มูลนิธิฌาน มิชาลสกี (Jan Michalski Foundation) ในประเทศสวิตเซอร์แลนด์ เคบิ้น 9 หลังโดยสถาปนิกชื่อดัง เช่น Kengo Kuma & Associates และ ELEMENTAL มอบพื้นที่พักพิงชั่วคราวสำหรับนักเขียนและนักแปล โดยแต่ละหลังมีวิธีจัดการความสัมพันธ์ระหว่างการทำงานกับการพักผ่อนที่แตกต่างกันออกไป แสดงให้เห็นว่าที่พักชั่วคราวสามารถมีความเฉพาะเจาะจงสูงได้เนื่องจากไม่ต้องคาดการณ์การใช้งานไปตลอดชีวิต

ในหนังสือ HOUSING — 33 Answers to the Housing Question บรรณาธิการ ลอร่า เทราบ์ (Laura Traub) ระบุว่าที่อยู่อาศัยต้องตอบสนองต่อรูปแบบชีวิตที่เปลี่ยนไป ทั้งโครงสร้างครอบครัวและรูปแบบการทำงาน โดยปฏิเสธแนวทางแก้ปัญหาแบบเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน และหันไปใช้โมเดลสหกรณ์หรือการใช้อาคารร่วมกัน

ภาพประกอบจากคลังภาพสต็อก ไม่ใช่ภาพจากเหตุการณ์จริง

นอกจากนี้ ขอบเขตของการอยู่อาศัยยังก้าวข้ามมนุษย์ไปสู่สิ่งแวดล้อม เช่น อาคาร School of Science and Biodiversity ของ ChartierDalix ที่มีการออกแบบช่องว่างและหิ้งคอนกรีตเพื่อให้พืช แมลง และนกเข้ามาอาศัย จนเกิดระบบนิเวศขนาดย่อมรอบอาคาร หรือสวน Quetzalcóatl Park ของ ฮาเวียร์ เซโนเซียอิน (Javier Senosiain) นอกเม็กซิโกซิตี้ ที่สถาปัตยกรรมกลายเป็นส่วนหนึ่งของภูมิทัศน์และธรรมชาติอย่างกลมกลืน

ที่มา: designboom