ไขความลับพิมพ์ทรงเจด็จ พระสมเด็จวัดระฆังฯ มุมมองช่างหลวงและอิทธิพลพระแก้วมรกต

การศึกษาองค์ความรู้จากบันทึกของ นิรนาม แห่งนิตยสาร พรีเชียส ระบุว่า พระสมเด็จวัดระฆังฯ พิมพ์ทรงเจดีย์ และพิมพ์ทรงเกศบัวตูม เป็นสองพิมพ์ทรงที่มีความหนาเป็นพิเศษซึ่งอาจหนามากกว่าปกติถึงสองเท่า สาเหตุเนื่องจากเป็นการเริ่มต้นแกะแม่พิมพ์อย่างประณีตโดยช่างทองหลวง หลังจากที่เคยทดลองแกะพิมพ์ทรงฐานแซมที่มีความหย่อนความประณีตไปก่อนหน้านั้น ประกอบกับยังมีเนื้อมวลสารเหลืออยู่จำนวนมาก จึงทำให้ช่างสามารถกดพิมพ์พระได้อย่างเต็มที่ โดยพิมพ์ทรงเกศบัวตูมถูกแกะขึ้นก่อนและมีมวลสารผสมอยู่มากกว่าพิมพ์ทรงเจดีย์เล็กน้อย

บทความจาก “ศาสตร์แห่งพระสมเด็จ” เคยนำเสนอข้อสังเกตว่า ช่างหลวงน่าจะถอดแบบการแกะพิมพ์ทรงเจดีย์และพิมพ์ทรงเกศบัวตูมมาจาก “องค์พระแก้วมรกต” ที่ทรงเครื่องทรงฤดูฝน สังเกตได้จากพระเศียรขนาดใหญ่ พระกรรณบายศรีที่คล้ายการสวมพระศกศิราภรณ์ รวมถึงพระหนุที่อูมใหญ่คล้ายกับพระแก้วมรกต โดยเฉพาะพิมพ์ทรงเกศบัวตูมที่มีความล่ำสันใกล้เคียงกันมากที่สุด ขณะที่พิมพ์ทรงเจดีย์บางพิมพ์ย่อยมีความลึกของลำพระองค์มากในลักษณะประติมากรรมแบบนูนสูงเช่นเดียวกัน

ภาพประกอบจากคลังภาพสต็อก ไม่ใช่ภาพจากเหตุการณ์จริง

ลำดับการสร้างแม่พิมพ์เริ่มต้นจากพิมพ์ทรงเกศบัวตูมและพิมพ์ทรงเจดีย์ ตามด้วยพิมพ์ทรงใหญ่ที่ผู้เชี่ยวชาญระบุว่าใช้ “พระประธานยิ้มรับฟ้า” ในพระอุโบสถวัดระฆังฯ เป็นแม่แบบ โดยมีความเป็นสังเขปและนำเทคนิค “ทัศนียภาพ” หรือมุมมองตามสายตามนุษย์แบบตะวันตกมาใช้เต็มรูปแบบ ถือเป็นการพัฒนาขั้นสูงสุด ส่วนพิมพ์ปรกโพธิ์สันนิษฐานว่าสร้างในวาระพิเศษภายหลัง โดยดัดแปลงจากแม่พิมพ์เดิมตามบันทึกของ ตรียัมปวาย